శ్లో॥ అవిద్యానా మన్తస్తిమిర మిహిరద్వీపనగరీ
జడానాం చైతన్యస్తబక మకరన్ద స్రుతి ఝరీ |
దరిద్రాణాం చిన్తామణిగుణనికా జన్మజలధౌ
నిమగ్నానాం దంష్ట్రా మురరిపు వరాహస్య భవతి ॥
శ్రీ జగదంబ మహిమ – పాదవందనం
జగన్మాత! త్రిలోక పాలిని! నీ పవిత్రమైన పాదధూళి అసాధారణమైన శక్తిని కలిగి ఉంది. అజ్ఞానులను ఆవరించి ఉన్న తమోగుణ చీకటిని పారద్రోలే సూర్యకాంతి వంటిది నీ పాదరేణువు. లక్షలాది సూర్యుల తేజస్సును కలిగి ఉన్న దివ్య జ్యోతిస్వరూపిణివి నీవు. నీ కృపాకటాక్షం ఒక్కటే చాలు మా హృదయాల్లోని అవిద్య అనే చీకటిని తొలగించడానికి.
అమ్మా! మందబుద్ధులం, జడులం అయిన మాకు జ్ఞానాన్ని, వివేకాన్ని, చైతన్యాన్ని ప్రసాదించే అమృతధార నీ అనుగ్రహం. పుష్పగుచ్ఛం నుండి కారే మకరందం వలె, నీ దివ్యపాదాల నుండి జ్ఞానరసం స్రవిస్తూ ఉంటుంది. ఆ జ్ఞానామృతాన్ని పొందిన వారు ధన్యులు. భౌతిక ఐశ్వర్యాలతో పాటు ఆధ్యాత్మిక సంపదలను కూడా ప్రసాదించే చింతామణి రత్నమాల నీవే. దరిద్రులకు, లేమితో బాధపడేవారికి సకల సంపదలను అనుగ్రహించే మహాశక్తివి.
జగదంబా! ఈ సంసారం అనేది విశాలమైన సాగరం. జనన మరణ చక్రంలో చిక్కుకుని, దుఃఖ సుఖాల అలల మధ్య మునిగి తేలుతూ, తపిస్తూ ఉన్నాం మేము. ఈ సంసార సముద్రం నుండి మమ్ములను రక్షించే శక్తి నీ పాదాలలో మాత్రమే ఉంది.
శ్రీమహావిష్ణువు ఆదివరాహావతారం ఎత్తినప్పుడు, భూదేవిని సముద్ర గర్భం నుండి తన కోరపై ఎత్తి రక్షించారు. అదే విధంగా, సంసార సాగరంలో మునిగిపోతున్న మమ్ములను ఉద్ధరించే పరమ శక్తివి నీవు. నీ కరుణా కటాక్షమే మాకు రక్ష, మోక్ష మార్గం.
అమ్మా! నీ పాదపద్మాలు మాకు జ్ఞాన దీపాలు, ఐశ్వర్య ప్రదాతలు, మోక్ష సాధనాలు. నీ అనుగ్రహంతో మా అజ్ఞానం తొలగి, ఆత్మ చైతన్యం పొంది, సంసార బంధాల నుండి విముక్తులం కావాలని పాదాభివందనం చేస్తున్నాము.
శరణాగతి శ్రీ జగన్మాత! త్వమేవ శరణం!
నారద మహర్షి వాల్మీకికి రామాయణం వివరించడం
సూర్యుడు ధనుస్సు రాశి నుంచి మకర రాశిలోకి ప్రవేశించే ఘట్టాన్నే మకర సంక్రమణం అంటారు. ఈ రోజుతో పవిత్రమైన ఉత్తరాయణ పుణ్యకాలం ప్రారంభమవుతుంది. మకరం నుండి కుంభం, మీనం, మేషం, వృషభం, మిథునం వరకు సూర్యుని ప్రయాణాన్ని ఉత్తరాయణంగా భావిస్తారు. ఇది శారీరక శ్రమకు, కృషికి, సాధనకు అనుకూలమైన కాలంగా శాస్త్రాలు పేర్కొంటాయి.
సంక్రాంతి పండుగలో మొదటి రోజు భోగి. సాధారణంగా జనవరి 14న తెల్లవారుజామున భోగి మంటలు వేస్తారు. పాత వస్తువులు, విరిగిన సామాన్లు, ఎండిన కొమ్మలను మంటలో వేయడం ద్వారా పాత అలవాట్లను, దారిద్యము దగ్ధం చేసి కొత్త జీవనానికి అడుగు వేయడమే దీని భావం.
రెండవ రోజు అయిన మకర సంక్రాంతి ప్రధాన పర్వదినం. ఈ రోజున పాలు పొంగించి, అరిసెలు, బొబ్బట్లు, జంతికలు, గారెలు, పరమాన్నం వంటి సంప్రదాయ వంటకాలు తయారు చేస్తారు. కొత్త బట్టలు ధరించి కుటుంబ సభ్యులతో కలిసి ఆనందంగా గడుపుతారు.
కనుమ – వ్యవసాయం మరియు పశుప్రేమకు గౌరవం
సంక్రాంతి రోజుల్లో ఇంటి ముందర వేసే ముగ్గులు కేవలం అలంకారం మాత్రమే కాదు; అవి ఖగోళ, ఆధ్యాత్మిక సంకేతాలను ప్రతిబింబిస్తాయి. చుక్కలు నక్షత్రాలకు, మధ్య చుక్క సూర్యునికి ప్రతీకగా భావిస్తారు. రథం ముగ్గు సామూహిక ఐక్యతకు సంకేతంగా నిలుస్తుంది.
మకర సంక్రాంతి ప్రకృతి మార్పును గౌరవిస్తూ, వ్యవసాయ విజయాన్ని సంబరంగా జరుపుకుంటూ, కుటుంబ బంధాలను బలపరిచే పండుగ. ఆనందం, కృతజ్ఞత, ఐక్యత, ఆధ్యాత్మికత అన్నింటినీ ఒకే తాటిపైకి తీసుకొచ్చే ఈ పండుగ భారతీయ సంస్కృతికి శాశ్వత ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.
