భారతీయ సంస్కృతిలో అత్యంత భక్తిభావంతో, ఘనంగా చేసుకునే వేడుకల్లో వినాయక చవితి ప్రముఖమైనది. భాద్రపద మాసం, శుద్ధ చవితి తిథి నాడు గజాననుడైన గణేశుని ఆవిర్భావ దినోత్సవంగా ఈ పర్వదినాన్ని యావత్ భారతదేశంలో, ప్రత్యేకించి తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలో మరియు మహారాష్ట్రలో అత్యంత వైభవోపేతంగా జరుపుకుంటారు. ఈ ఉత్సవాన్నే గణేశ చతుర్థిగా కూడా వ్యవహరిస్తారు.
వినాయక చవితి పురాణ కథ
పురాణాల ప్రకారం, పార్వతీదేవి స్నానానికి వెళ్ళే ముందు తన శరీరానికి పట్టిన నలుగు పిండితో ఒక బాలుడి రూపాన్ని తయారు చేసి, అతనికి ప్రాణం పోసి, తన స్నానగృహానికి కాపలాగా నియమించింది. ఎవరినీ లోపలికి రానివ్వవద్దని ఆజ్ఞాపించింది. అదే సమయంలో శివుడు అక్కడికి వచ్చి లోపలికి వెళ్ళబోగా, ఆ బాలుడు అడ్డుకున్నాడు. కోపోద్రిక్తుడైన శివుడు తన త్రిశూలంతో బాలుడి తలను ఖండించాడు. పార్వతీదేవి దుఃఖానికి అంతులేకుండా పోయింది. ఆమెను ఓదార్చడానికి శివుడు తన గణాలను పంపి, ఉత్తర దిక్కుగా తలపెట్టుకుని పడుకున్న మొదటి ప్రాణి తలను తీసుకురమ్మని ఆదేశించాడు. వారికి ఒక ఏనుగు కనిపించడంతో దాని తలను తీసుకువచ్చి బాలుడికి అమర్చారు. ఆ విధంగా బాలుడు గజాననుడిగా, గణపతిగా పునర్జన్మ పొందాడు. శివ-పార్వతులు అతనికి విఘ్నేశ్వరుడు అనే బిరుదునిచ్చి, ఏ శుభకార్యమైనా ముందుగా అతనిని పూజించాలని వరమిచ్చారు. అందుకే ప్రతి పూజలోనూ మొదట గణపతిని స్మరించే సంప్రదాయం ఏర్పడింది.
మరో కథనం ప్రకారం, గణేశుడు చంద్రుడిని చూసి నవ్వాడని శపించిన కారణంగా, చవితి రోజున చంద్రుడిని చూడకూడదని నమ్మకం ఉంది. చంద్రదర్శనం వల్ల అపనిందలు, తప్పుడు ఆరోపణలు ఎదురవుతాయని పురాణాలు చెబుతున్నాయి.
వినాయక చవితి ప్రాముఖ్యత
గణపతిని విఘ్నాలను తొలగించే దేవుడిగా, బుద్ధి, జ్ఞానం, సిద్ధికి అధిపతిగా భక్తులు కొలుస్తారు. కొత్త వ్యాపారం మొదలుపెట్టినా, గృహప్రవేశం చేసినా, వివాహం జరిగినా మొదట గణపతిని పూజించడం ఆనవాయితీ. ఈ పండుగ కేవలం మతపరమైన ఆచారమే కాక, సమాజంలో ఐక్యత, సామరస్యాన్ని పెంపొందించే సాంస్కృతిక వేడుకగా కూడా విలసిల్లుతుంది. వీధుల్లో పెద్ద పెద్ద పందిళ్లు వేసి, సామూహికంగా గణపతి విగ్రహాలను ప్రతిష్ఠించి, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు నిర్వహించడం ద్వారా అందరూ కలిసి పండుగను జరుపుకుంటారు.
పూజా విధానం
చవితి రోజు ఉదయాన్నే స్నానం చేసి, ఇంట్లో లేదా బహిరంగ ప్రదేశాల్లో మట్టితో చేసిన గణపతి విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠిస్తారు. పత్రి పూజ, 21 రకాల పత్రితో గణపతిని అలంకరించడం, ఉండ్రాళ్లు, కుడుములు, మోదకాలు వంటి నైవేద్యాలు సమర్పించడం ఆచారం. గణపతికి బెల్లం, కొబ్బరితో చేసిన ఉండ్రాళ్లు అంటే మహా ఇష్టమని భక్తుల నమ్మకం. అనంతరం మూడు, ఐదు, తొమ్మిది లేదా పదకొండు రోజుల తర్వాత గణపతి నిమజ్జనం చేస్తారు.
పర్యావరణ హిత గణేశ నిమజ్జనం
ఇటీవలి కాలంలో ప్లాస్టర్ ఆఫ్ పారిస్ విగ్రహాల వల్ల జలవనరులు కలుషితమవుతున్న నేపథ్యంలో, మట్టి గణపతి విగ్రహాలను ప్రతిష్ఠించి పర్యావరణ హితంగా పండుగను జరుపుకోవాలని ప్రభుత్వాలు, పర్యావరణవేత్తలు ప్రోత్సహిస్తున్నారు. ఇంటివద్దే నీటి తొట్టెలలో, బకెట్లలో , పూలకుండీలలో నిమజ్జనం చేయడం ఉత్తమ పద్ధతిగా చెప్పవచ్చు.
ముగింపు
వినాయక చవితి భక్తి, సంప్రదాయం, సామాజిక ఐక్యతకు ప్రతీక. విఘ్నేశ్వరుడి ఆశీస్సులతో అందరి జీవితాల్లో సుఖశాంతులు వర్ధిల్లాలని కోరుకుంటూ, ఈ పండుగను భక్తిశ్రద్ధలతో, పర్యావరణ స్పృహతో జరుపుకోవడం మన బాధ్యత.