• Skip to primary navigation
  • Skip to main content
  • Skip to primary sidebar
Swaadhyaayam

Swaadhyaayam

  • Home
  • Sthotras
    • Ganesha
    • Shiva
    • Surya
    • Navagraha
    • Vishnu
  • Astrology
    • Fundamentals
    • Marriage Compatibility
    • Muhurthas
  • Blog
  • Temples
  • Festivals

Srimata

దసరా ఉత్సవ విశేషాలు

 విజయవాడ – ఇంద్రకీలాద్రి

కృష్ణవేణీ తీరంలో కొలువైన ఇంద్రకీలాద్రి, విజయవాడ నగరానికి కిరీటం వంటి పవిత్ర క్షేత్రం. స్థలపురాణం ప్రకారం కీలుడనే యక్షుడు తన శిరస్సుపై నిలిచి భక్తులను కాపాడమని అమ్మవారిని వేడుకున్నాడు. అతడు కొండగా మారగా, దుర్గాదేవి ఆ కొండపై స్వయంభూ రూపంలో వెలసింది. ఇంద్రాది దేవతలు ఇక్కడ ఆరాధించడంతో ఈ కొండకు ఇంద్రకీలాద్రి అనే పేరు వచ్చిందని విశ్వాసం. మహిషాసురుని సంహరించిన తరువాత అమ్మ ఇక్కడే కొలువైందని భక్తులు నమ్ముతారు.

అర్జునుడు ఇక్కడే తపస్సు చేసి శివుని నుండి పాశుపతాస్త్రం పొందాడని, ఆ విజయానికి గుర్తుగానే “విజయవాడ” అనే పేరు స్థిరపడిందని ప్రతీతి. అమ్మవారితో పాటు మల్లేశ్వర స్వామి కూడా ఇక్కడ కొలువై ఉన్నారు. ఆదిశంకరులు శ్రీచక్ర ప్రతిష్ఠ చేశారని కూడా చెబుతారు. నవరాత్రులలో లక్షలాది భక్తులు తరలివచ్చే ఈ క్షేత్రం, శక్తి, విజయం కలిసిన పవిత్ర సన్నిధి.

కనకదుర్గమ్మ క్షేత్ర విశేషాలు

కనకదుర్గ అనే పేరు ఎలా వచ్చింది?
రెండు కథనాలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి.

  • బంగారు కాంతి: రాక్షస సంహారం తర్వాత అమ్మవారు కోటి సూర్యుల తేజస్సుతో, స్వర్ణ ప్రభలతో ప్రకాశించారు. కనకం అంటే బంగారం కాబట్టి ఆమె కనకదుర్గగా కొలవబడింది.
  • మాధవవర్మ కథ: విజయవాటికను పాలించిన మాధవవర్మ ధర్మపరాయణుడైన రాజు. అతని కుమారుడి రథం ఢీకొని ఒక పేద బాలుడు మరణించాడు. రాజు న్యాయానికి కట్టుబడి సొంత కుమారునికే మరణదండన విధించాడు. ఆ ధర్మనిష్ఠకు మెచ్చిన అమ్మవారు బాలుడికి ప్రాణం పోసి, నగరంలో స్వర్ణవృష్టి కురిపించారని చెబుతారు.

క్షేత్ర విశిష్టత

  • స్వయంభూ మూర్తి: ఇక్కడి అమ్మవారిని ఎవరూ ప్రతిష్ఠించలేదు. ఆమె కొండపై తనంతట తానే వెలిశారని భక్తుల విశ్వాసం.
  • అష్టభుజ రూపం: గర్భాలయంలో ఎనిమిది చేతులలో ఆయుధాలు ధరించి, త్రిశూలంతో మహిషాసురుని సంహరిస్తున్న రూపంలో దర్శనమిస్తారు.
  • శ్రీచక్ర ప్రతిష్ఠ: ఉగ్రరూపంలో ఉన్న దేవిని శాంతింపజేయడానికి ఆదిశంకరాచార్యులు ఆమె పాదాల చెంత శ్రీచక్రాన్ని ప్రతిష్ఠించారని ప్రతీతి. అప్పటి నుంచి ఆమె భక్తులకు కల్పవల్లిగా అనుగ్రహిస్తున్నారు.
  • మల్లేశ్వర స్వామి సన్నిధి: ఇదే కొండపై శివుడు శ్రీ మల్లేశ్వర స్వామిగా కొలువై ఉన్నారు. దేవి, శివుడు పక్కపక్కనే పూజలందుకోవడం హరిహర అభేదానికి సంకేతంగా భావిస్తారు.

ముఖ్యాంశాలు & కార్యక్రమాలు

  • పట్టు వస్త్రాల సమర్పణ: ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి అక్టోబర్ 16, 2026న అమ్మవారికి సంప్రదాయ పట్టు వస్త్రాలను సమర్పిస్తారు.
  • మూలా నక్షత్రం: అక్టోబర్ 16, 2026న జరుపుకుంటారు. శ్రీ సరస్వతీ దేవి దర్శనం కోసం అత్యధిక సంఖ్యలో భక్తులు తరలివస్తారు.
  • తెప్పోత్సవం (నౌకా విహారం): అక్టోబర్ 20, 2026 సాయంత్రం జరుగుతుంది. కృష్ణా నదిలో హంస వాహనంపై ఉత్సవ మూర్తుల జలవిహారం ప్రధాన ఆకర్షణ.
  • ఇతర కార్యక్రమాలు: విజయవాడ ఉత్సవ్ అక్టోబర్ 11 నుంచి 20, 2026 వరకు జరుగుతుంది. జాతీయ సరస్ మేళా అక్టోబర్ 8 నుంచి 23, 2026 వరకు కొనసాగుతుంది.

యా దేవీ సర్వభూతేషు శక్తిరూపేణ సంస్థితా ।

నమస్తస్యై నమస్తస్యై నమస్తస్యై నమో నమః ॥

అన్ని జీవులలో శక్తి రూపంలో నెలకొని ఉన్న ఆ జగజ్జననికి నమస్కారం. ఈ నవరాత్రులలో మనలోని చీకట్లు తొలగి, ధైర్యం, జ్ఞానం, ఐశ్వర్యం, శాంతి వెలుగులు నిండాలని; విజయదశమి నాడు ప్రతి ప్రయత్నమూ విజయపథంలో సాగాలని ప్రార్థన.

మీకు, మీ కుటుంబ సభ్యులకు విజయదశమి శుభాకాంక్షలు!

అలంకారం 10 – శ్రీ రాజరాజేశ్వరీ దేవి

మంగళవారం, అక్టోబర్ 20 – దశమి · విజయదశమి
అలంకార స్వరూపం

రత్న సింహాసనంపై, చెరకు విల్లు–పాశాంకుశాలతో, సర్వలోక సామ్రాజ్ఞిగా కొలువైన రాజసం.

భక్తి కావ్య వర్ణన

తొమ్మిది రూపాల తపస్సు ఫలించిన విజయదశమి నాడు, సర్వలోక సామ్రాజ్ఞి శ్రీ రాజరాజేశ్వరీ దేవిగా భక్తులకు దర్శనమిస్తుంది. రాజులకే రాజైన ఈశ్వరుని అర్ధాంగిగా, శ్రీచక్రాధిష్ఠాత్రిగా ఆమె కరుణా కటాక్షం ధర్మానికి కిరీటం పెడుతుంది. సాయంకాలం కృష్ణమ్మ ఒడిలో దీపకాంతుల నడుమ హంస వాహనంపై తేలియాడే తెప్పోత్సవం – నవరాత్రి సాధనకు శోభాయమాన ముగింపు. జమ్మి చెట్టుకు నమస్కరించి, జమ్మి ఆకులను “బంగారం”గా పంచుకుంటూ, పెద్దల ఆశీస్సులు పొందే ఈ రోజున ప్రతి ప్రయత్నమూ విజయంగా మారాలని ప్రార్థన.

శ్రీ రాజరాజేశ్వర్యష్టోత్తరశతనామావళిః

ఆరాధన ఫలం: సర్వ విజయం, రాజయోగం, సంపూర్ణ సిద్ధి.

అలంకారం 9 – శ్రీ మహిషాసుర మర్దినీ దేవి

 సోమవారం, అక్టోబర్ 19 – నవమి · మహానవమి

అలంకార స్వరూపం

సింహంపై అధిష్ఠించి, పది చేతుల్లో ఆయుధాలతో, త్రిశూలంతో మహిషాసురుని సంహరిస్తున్న విజయ మూర్తి.

భక్తి కావ్య వర్ణన

తొమ్మిది రాత్రులు సాగిన మహా సంగ్రామానికి పరాకాష్ఠ ఈ మహానవమి. రూపాలు మార్చుకునే మహిషాసురుని మాయలన్నీ ఛేదించి, జగదంబ త్రిశూలాన్ని ఎక్కుపెట్టిన క్షణం – అధర్మం కుప్పకూలిన క్షణం. అందుకే ఆమె “మహిషాసుర మర్దిని”. స్థలపురాణం ప్రకారం ఈ విజయం ఇంద్రకీలాద్రి సన్నిధిలోనే సాగిందని భక్తుల విశ్వాసం. నేడు ఆయుధాలను, పనిముట్లను, వాహనాలను, పుస్తకాలను పూజించే ఆయుధ పూజ – శ్రమకు, నైపుణ్యానికి సమర్పించే కృతజ్ఞతాంజలి.

శ్రీ మహిషాసురమర్దినీ అష్టోత్తరశతనామావళిః

ఆరాధన ఫలం: శత్రు నాశనం, కార్యసిద్ధి, విజయ సంకల్పం.

 

అలంకారం 7 – శ్రీ మహాలక్ష్మీ దేవి 

 శనివారం, అక్టోబర్ 17 – సప్తమి

అలంకార స్వరూపం

పద్మాసనురాలై, కరకమలాలతో; ఇరువైపులా గజరాజులు అభిషేకిస్తుండగా, స్వర్ణకాంతితో దర్శనం.

భక్తి కావ్య వర్ణన

పాలసముద్రం నుండి పద్మంపై ఉదయించిన సిరుల తల్లి మహాలక్ష్మి. ఆమె చూపు ఎవరిపై ప్రసరిస్తే వారి ఇంట బంగారు కాంతి నిండుతుంది. అయితే ఆమె అనుగ్రహం ధనానికే పరిమితం కాదు – ధాన్యం, ధైర్యం, విద్య, విజయం, సంతానం, గజబలం, ఆదిశక్తి కృప కలిసిన అష్టలక్ష్మీ వైభవం అది. ధర్మబద్ధమైన శ్రమను, శుభ్రతను, కృతజ్ఞతను ప్రేమించే చోటే ఆ తల్లి స్థిరంగా కొలువుంటుంది.

శ్రీలక్ష్మ్యష్టోత్తరశతనామావళి

ఆరాధన ఫలం: ఐశ్వర్యం, శుభం, స్థిరమైన సంపద

 

అలంకారం 6 – శ్రీ సరస్వతీ దేవి

 శుక్రవారం, అక్టోబర్ 16 – షష్ఠి – మూలా నక్షత్రం

అలంకార స్వరూపం

శ్వేత వస్త్రాలతో, చేతుల్లో వీణ, పుస్తకం, అక్షమాల; శ్వేత హంస సన్నిధిలో కొలువైన వాగ్దేవి.

భక్తి కావ్య వర్ణన

శరత్కాల చంద్రికలా నిర్మలమైన శ్వేతవర్ణంతో, వీణానాదంతో విశ్వాన్ని మురిపించే వాగ్దేవి సరస్వతి. ఆమె చేతి పుస్తకం జ్ఞానానికి, జపమాల ధ్యానానికి, వీణ కళకు ప్రతీక; హంస వివేకానికి సంకేతం – పాలను నీటినుండి వేరు చేసినట్లు మంచిని చెడునుండి వేరు చేసే విచక్షణ. మూలా నక్షత్ర శుభవేళ ఈ తల్లిని పూజించి, పలకపై తొలి అక్షరం దిద్దిన చిన్నారి జీవితాంతం విద్యా వెలుగులో నడుస్తుందని నమ్మిక. అందుకే ఇంద్రకీలాద్రిపై ఈ రోజు భక్తజన సాగరం పోటెత్తుతుంది.

శ్రీసరస్వత్యష్టోత్తరం

ఆరాధన ఫలం: విద్య, వాక్శుద్ధి, కళాసిద్ధి, అక్షరాభ్యాస శుభం.

అలంకారం 5 – శ్రీ లలితా త్రిపుర సుందరీ దేవి

గురువారం, అక్టోబర్ 15 – పంచమి

అలంకార స్వరూపం

శ్రీచక్ర మధ్యంలో అరుణ వర్ణంతో; పాశం, అంకుశం, చెరకు విల్లు, పుష్పబాణాలు ధరించిన సౌందర్య స్వరూపిణి.

భక్తి కావ్య వర్ణన

ఉదయించే సూర్యబింబంలా అరుణ కాంతులీనుతూ, శ్రీచక్ర సింహాసనంపై కొలువుదీరిన సౌందర్య లహరి లలితా త్రిపుర సుందరి. ఆమె చేతి చెరకు విల్లు మనసుకు, పూలబాణాలు పంచతన్మాత్రలకు ప్రతీకలు; పాశం రాగానికి, అంకుశం క్రోధానికి సంకేతం – అంటే భక్తుల అంతరంగంపై అధికారం ఆ తల్లిదే. లలితా సహస్రనామం ఆమె వేయి నామాల పూలమాల; దానిని జపించిన హృదయం సౌందర్యంతో, శాంతితో పరిమళిస్తుంది. ఈ ఆశ్వయుజ శుద్ధ పంచమి లలితా పంచమి పర్వం కూడా.

శ్రీ లలితాష్టోత్తరశతనామావళిః

ఆరాధన ఫలం: సౌభాగ్యం, శాంతి, శ్రీవిద్యా కృప.

దసరా పురాణ గాథలు

1.శ్రీరాముని విజయం (ఉత్తర, పశ్చిమ భారత సంప్రదాయం)

సీతాపహరణం చేసిన లంకాధిపతి రావణునిపై శ్రీరాముడు సుదీర్ఘ యుద్ధం చేశాడు. లక్ష్మణుడు, హనుమంతుడు, వానరసేన అండగా నిలవగా, దశమి నాడు రావణ సంహారం జరిగింది. రావణుని పది తలలు మనిషిలోని దుర్గుణాలకు ప్రతీక. ఈ విజయానికి గుర్తుగా రామ్‌లీలా నాటకాలు, రావణ దహనం జరుపుతారు.

2.దుర్గాదేవి – మహిషాసుర సంహారం (తూర్పు, దక్షిణ భారత సంప్రదాయం)

దేవతలకైనా, మానవులకైనా అజేయుడైన మాయావి మహిషాసురుడు ముల్లోకాలను గడగడలాడించాడు. అప్పుడు దేవతల తేజస్సులన్నీ ఏకమై దివ్య స్త్రీ శక్తి దుర్గాదేవిగా అవతరించింది. తొమ్మిది రాత్రులు తీవ్ర పోరాటం చేసి, పదవ నాడు మహిషాసురుని సంహరించింది. అజ్ఞానంపై జ్ఞాన జ్యోతి, దౌర్జన్యంపై ధైర్యం సాధించిన విజయానికి ఇదే ప్రతీక. బెంగాల్‌లో దుర్గా విసర్జనం, సిందూర్ ఖేలా ఈ ఘట్టానికి గుర్తులు.

౩. పాండవులు – జమ్మి చెట్టు (మహాభారతం)

పదమూడవ సంవత్సరం అజ్ఞాతవాసం కోసం విరాటరాజు కొలువులోకి ప్రవేశించే ముందు, పాండవులు తమ దివ్యాయుధాలను జమ్మి (శమీ) చెట్టు తొర్రలో భద్రపరిచారు. విజయదశమి నాడు ఆ ఆయుధాలను తిరిగి తీసుకొని, చెట్టుకు పూజ చేసి, ధర్మ రక్షణకు సిద్ధమయ్యారు. అందుకే ఈ రోజున జమ్మి చెట్టును పూజించి, జమ్మి ఆకులను “బంగారం”గా పంచుకుంటూ శాంతి, సౌభ్రాతృత్వాలను పెంచుకుంటారు.

4. చాముండేశ్వరి – మైసూరు దసరా (కర్ణాటక సంప్రదాయం)

మైసూరులో చాముండి కొండపై చాముండేశ్వరీ దేవి (దుర్గాంశ) మహిషాసురుని వధించిన ఘట్టాన్ని దసరాగా స్మరిస్తారు. దీపకాంతులతో వెలుగొందే మైసూరు వీధుల్లో రాజసంగా సాగే జంబూ సవారీ (గజ ఊరేగింపు) ఈ ఉత్సవానికి మకుటం.

సౌందర్యలహరి – శ్లోకం 3

శ్లో॥ అవిద్యానా మన్తస్తిమిర మిహిరద్వీపనగరీ

జడానాం చైతన్యస్తబక మకరన్ద స్రుతి ఝరీ |

దరిద్రాణాం చిన్తామణిగుణనికా జన్మజలధౌ

నిమగ్నానాం దంష్ట్రా మురరిపు వరాహస్య భవతి ॥

శ్రీ జగదంబ మహిమ – పాదవందనం

జగన్మాత! త్రిలోక పాలిని! నీ పవిత్రమైన పాదధూళి అసాధారణమైన శక్తిని కలిగి ఉంది. అజ్ఞానులను ఆవరించి ఉన్న తమోగుణ చీకటిని పారద్రోలే సూర్యకాంతి వంటిది నీ పాదరేణువు. లక్షలాది సూర్యుల తేజస్సును కలిగి ఉన్న దివ్య జ్యోతిస్వరూపిణివి నీవు. నీ కృపాకటాక్షం ఒక్కటే చాలు మా హృదయాల్లోని అవిద్య అనే చీకటిని తొలగించడానికి.

అమ్మా! మందబుద్ధులం, జడులం అయిన మాకు జ్ఞానాన్ని, వివేకాన్ని, చైతన్యాన్ని ప్రసాదించే అమృతధార నీ అనుగ్రహం. పుష్పగుచ్ఛం నుండి కారే మకరందం వలె, నీ దివ్యపాదాల నుండి జ్ఞానరసం స్రవిస్తూ ఉంటుంది. ఆ జ్ఞానామృతాన్ని పొందిన వారు ధన్యులు. భౌతిక ఐశ్వర్యాలతో పాటు ఆధ్యాత్మిక సంపదలను కూడా ప్రసాదించే చింతామణి రత్నమాల నీవే. దరిద్రులకు, లేమితో బాధపడేవారికి సకల సంపదలను అనుగ్రహించే మహాశక్తివి.

జగదంబా! ఈ సంసారం అనేది విశాలమైన సాగరం. జనన మరణ చక్రంలో చిక్కుకుని, దుఃఖ సుఖాల అలల మధ్య మునిగి తేలుతూ, తపిస్తూ ఉన్నాం మేము. ఈ సంసార సముద్రం నుండి మమ్ములను రక్షించే శక్తి నీ పాదాలలో మాత్రమే ఉంది.

శ్రీమహావిష్ణువు ఆదివరాహావతారం ఎత్తినప్పుడు, భూదేవిని సముద్ర గర్భం నుండి తన కోరపై ఎత్తి రక్షించారు. అదే విధంగా, సంసార సాగరంలో మునిగిపోతున్న మమ్ములను ఉద్ధరించే పరమ శక్తివి నీవు. నీ కరుణా కటాక్షమే మాకు రక్ష, మోక్ష మార్గం.

అమ్మా! నీ పాదపద్మాలు మాకు జ్ఞాన దీపాలు, ఐశ్వర్య ప్రదాతలు, మోక్ష సాధనాలు. నీ అనుగ్రహంతో మా అజ్ఞానం తొలగి, ఆత్మ చైతన్యం పొంది, సంసార బంధాల నుండి విముక్తులం కావాలని పాదాభివందనం చేస్తున్నాము.

శరణాగతి శ్రీ జగన్మాత! త్వమేవ శరణం!

సౌందర్యలహరి – శ్లోకం 1

శ్లో॥ శివః శక్త్యా యుక్తోయది భవతి శక్తః ప్రభవితుం

న చే దేవం దేవో నఖలు కుశలః స్పందితు  మపి |

అతస్త్వా మారాధ్యాం హరిహర విరించా  దిభి రపి

ప్రణంతు స్తోతుంవా  కథ మకృత పుణ్యః ప్రభవతి ॥

భావం:

ఈ శ్లోకంలో ఆదిశంకరాచార్యులు పరమశక్తి మహాదేవిని విశిష్టంగా వర్ణిస్తూ అంటున్నారు –

శివుడు తనలో శక్తిని కలుపుకున్నప్పుడే సృష్టి, స్థితి, లయాది కార్యాలలో శక్తిమంతుడవుతాడు.         ఆ దివ్య శక్తి (దేవి) లేకుండా శివుడు కదలలేడు  –  శక్తి హీనుడై  ఉంటాడు. అందుకే, ఆ శక్తిని  హరిహరబ్రహ్మలైనా భక్తితో పూజిస్తారు. పుణ్యం లేని వారెవ్వరూ ఆ జగన్మాతను స్తుతించడానికి కూడా అర్హులు కానేరరు.

భావ విశ్లేషణ:

  • ఈ శ్లోకం ద్వారా దేవి మహిమాన్వితను తెలియజేస్తున్నారు.
  • శివునికే శక్తి ఇచ్చే శక్తి దేవి – ఆమె లేకపోతే సృష్టి జరగదు.
  • దేవికి నమస్కరించటానికి కూడా పూర్వ జన్మలో పుణ్యఫలం  ఉండాలి.
  • ఇది అద్వైత ధర్మంలో శక్తి – శివ సంయోగ భావనకు ప్రతీక.
  • భక్తి పరంగాను, తత్త్వ పరంగాను ఈ శ్లోకం గొప్ప సందేశాన్ని అందిస్తుంది.

సౌందర్యలహరి – శ్లోకం 2

శ్లో॥ తనీయాంసం పాం సుంతవ చరణ పంకేరు హ భవం

విరించిః సంచిన్వన్ విరచయతి లోకా న వికలమ్|

వహత్యేనం శౌరిః కథమపి సహస్రేణ శిరసాం

హరః సంక్షుద్వైనం భజతి భసితో ద్ధూళన విధిమ్॥

భావం

తల్లీ! నీ పద్మ పాదాల నుండి వెలువడే అత్యంత సూక్ష్మమైన ధూళి కణాన్ని బ్రహ్మదేవుడు సేకరించి, దానితో లోకాలను సృష్టిస్తాడు. విష్ణుమూర్తి ఆ ధూళిని ఆదిశేషునిపై నిలబడి తన వేయి తలలపై ధరిస్తాడు. శివుడు అదే ధూళిని పవిత్ర భస్మంగా భావించి తన శరీరం నిండా పూసుకుని ఆనందిస్తాడు. నీ పాదధూళి మహిమ అటువంటిది.

ఓ జగజ్జననీ! త్రిమూర్తులు  కూడా నీ పాద రేణువులను తలదాల్చి సృష్టి, స్థితి, లయములు చేయుటకు సమర్ధులౌతున్నారు. దేవి మహత్త్వం, పరాశక్తి యొక్క సర్వోన్నత స్థానం ఈ శ్లోకంలో స్పష్టమవుతుంది.

 

Primary Sidebar

Recent Posts

  • దసరా ఉత్సవ విశేషాలు
  • అలంకారం 10 – శ్రీ రాజరాజేశ్వరీ దేవి
  • అలంకారం 9 – శ్రీ మహిషాసుర మర్దినీ దేవి
  • అలంకారం 8 – శ్రీ దుర్గా దేవి
  • అలంకారం 7 – శ్రీ మహాలక్ష్మీ దేవి 

Recent Comments

No comments to show.

Archives

  • October 2026
  • September 2026
  • April 2026
  • March 2026
  • February 2026
  • January 2026
  • December 2025

Categories

  • Balakanda
  • Blog
  • Dasara 2026
  • Featured
  • Festivals
  • Navaratri celebrations
  • Soundaryalahari
  • Srimadramayanam
  • Srimata
  • Sthotras
  • Vijayawada Durga Temple
  • Vishnu Sthotras
  • Women characters in ramayna

Copyright © 2026 · Swaadhyaayam